cultuur

Beethoven

Colm Tóibín

Dit essay verscheen in Nexus 57, ‘Beethoven of superman?’
Liever op papier lezen? Bestel deze Nexus.

In de jaren voorafgaand aan de Spaanse Burgeroorlog was de cellist Pablo Casals een held in Barcelona. Op 15 april 1931 toog hij in die stad met zijn orkest en koor naar de trappen van het Palau Nacional om het uitroepen van de Tweede Spaanse Republiek te vieren. Voor een publiek van zevenduizend man speelden ze de Negende Symfonie van Beethoven. Twee jaar daarvoor, toen Alfonso XII een bezoek aan de stad had gebracht en Casals tijdens een concert voor deze koning cello had gespeeld, had het publiek gereageerd met de juichkreet ‘Casals is onze koning’. Met het aftreden van de koning brak er in Catalonië en Spanje een nieuw tijdperk aan, waarin politiek nauw verbonden zou zijn met cultuur; het was de aanvang van, zoals Casals het noemde, ‘een ware culturele renaissance’. Le Corbusier werd bijvoorbeeld uitgenodigd naar Barcelona te komen om zich te buigen over de uitbreidingsplannen van de stad. De componist Schoenberg kwam in de stad wonen, Webern kwam er op bezoek, evenals de toneelschrijver Lorca. ‘Nooit eerder’, schreef Casals, ‘werd ik met zo veel liefde en genegenheid tegemoet getreden als door de Catalaanse regering en de Spaanse Republikeinse regering. Ik geloof niet dat er ooit eerder ergens een regering heeft bestaan die was samengesteld uit een dergelijke groep geleerden en humanisten. De eerste jaren van de Spaanse Republiek zijn de belangrijkste van mijn leven geweest.’

In een tijd van grote politieke geschillen leken de mannen die door Casals werden bewonderd aan de winnende hand te zijn. In maart 1936 waren zij machtig genoeg om generaal Franco, een rechtse legerleider, naar de Canarische Eilanden te sturen, waar hij, naar men dacht, minder problemen kon veroorzaken. De president van Catalonië vroeg Casals of hij de Negende van Beethoven bij een tweede gelegenheid wilde uitvoeren, dit keer om de wereldvrede te vieren. Terwijl Casals de symfonie met zijn orkest aan het repeteren was in La Palau de la Musica, het concertgebouw van Barcelona, kwam het bericht dat er in Marokko onder leiding van generaal Franco een legeropstand had plaatsgevonden. Casals en zijn orkest werd aangeraden zo snel mogelijk naar huis te gaan. Ze hadden echter de eerste drie delen van de symfonie al afgerond en Casals stelde de musici voor het stuk te voltooien.


Lees meer essays van Colm Tóibín in Nexus.

Lees ook de Leestafel-besprekingen van The Empty Family en The Testaments of Mary.