Politiek

De Europese Unie: een verlicht en postmodern imperium?

Atzo Nicolaï

When will that shore appear from which at last we see
How all this came to pass and for what reason?

–Czeslaw Milosz

 

Waarom een intellectueel debat over Europa?

De uitbreiding van de Europese Unie (EU) en de totstandkoming van een grondwettelijk verdrag vormden de achtergrond voor het initiatief van de regering om tijdens ons Europees raadsvoorzitterschap het Nexus Instituut te vragen een reeks debatten te organiseren tussen ‘denkers’ en ‘doeners’: tussen hen die Europa primair analytisch benaderen en hen die meer dagelijks operationeel en politiek met Europa bezig zijn. ‘Wat is Europa?’, ‘Wat houdt de zoveel grotere EU bij elkaar?’, ‘Op welke waarden is zij gebouwd?’ en ‘Hoe breng je eenheid in verscheidenheid tot stand?’ Over die vragen werd achtereenvolgens in Den Haag (7 september 2004), Warschau (1-3 oktober 2004), Berlijn (22-24 oktober 2004), Washington (18-20 november 2004) en Rotterdam (4 december 2004) gediscussieerd.

Het gezamenlijk onderhouden, bekrachtigen en beschermen door ‘oude’ en ‘nieuwe’ Europeanen van die funderende waarden gaat niet vanzelf. Immers, ook het draagvlak voor de integratie in het Europa van vijftien lidstaten was niet meer zo vanzelfsprekend als het lange tijd leek. De EU van vijfentwintig (en meer) lidstaten staat voor een grote gemeenschappelijke uitdaging, die verder gaat dan het traditionele debat over de instituties. Is in wezen de vraag naar de Europese beschaving in de eenentwintigste eeuw niet aan de orde? De EU is zo complex en groot geworden, dat zij iets van de Rorschachtest heeft. Als je niet oppast, projecteer je er je eigen verwachtingen, verlangens en obsessies op, terwijl het erom gaat de werkelijkheid van ons nieuwe Europa tot je te laten doordringen.