Geschiedenis

Getuige van het fascisme

Peter Gay

I
Begin 1935 besloot de Roemeense schrijver Mihail Sebastian — journalist, toneelschrijver, romancier, literair criticus — een dagboek te beginnen. Hij was achtentwintig. De eerste aantekening, gedateerd 12 februari, zinspeelt op de gebeurtenissen die hem zorgen baarden.

10 uur ’s avonds. De radio staat afgestemd op Praag. Ik heb geluisterd naar een concert van J.S. Bach in G voor trompet, hobo, harp en orkest. Na de pauze komt er een concert van hem in G voor piano en orkest.

Ik heb een Bach-bevlieging. Gisteravond, toen ik een lange brief schreef aan Poldy [zijn broer Pierre, een arts die in Frankrijk woonde], heb ik naar het Vierde Brandenburgse Concert van Lyons geluisterd — voor het eerst met uitzonderlijk heldere ontvangst — en daarna naar een concert van Mozart voor piano en orkest.

Gisteren ben ik bij een oogarts geweest. Hij raadde me een bril aan en die draag ik nu. Ik zie er heel anders mee uit en hij maakt me lelijk.

Het was grappig toen ik hem mijn naam zei. Hij zei dat er bij hem in de familie veel over mijn roman Sinds tweeduizend jaar gesproken is, die hij zelf niet heeft gelezen. Hij heeft een heleboel mensen op me horen schelden. Ik besef dat mijn poging om mijn werk te verdedigen jammerlijk mislukt is. [Mijn artikel] Hoe ik een relschopper werd dringt niet door tot de kringen die me zelfs op grond van ‘horen zeggen’ verketteren.

Zondag in Tirgovişte, waar ik was voor een lezing, vertelde Samy Herşcovici me een verhaal waaruit blijkt hoe het publiek over de ‘affaire’ denkt.

De boekhandelaar die kaartjes voor de lezing verkocht, wilde er een aanbieden aan een hoogleraar van de lerarenacademie: ‘Sebastian? O ja! Die jid die zich heeft laten dopen.’

Hier noemt Sebastian de meeste dingen die hem bezighouden: muziek, zijn roman, de recente aanval daarop en op hemzelf, omdat hij joods was, en zijn verdediging in zijn pamflet How I Became a Hooligan (‘Hoe ik een relschopper werd’). Tot eind 1944, een half jaar voordat hij stierf in mei 1945, bleef hij aantekeningen in zijn dagboek maken over deze ‘affaire’ en andere onderwerpen.

‘Mihail Sebastian’ was de aangenomen naam van Josif Hechter, die in 1907 werd geboren in de havenstad Braila als zoon van geassimileerde joden en die zichzelf als volledig Roemeens beschouwde zonder zijn joodse afkomst te verloochenen. Hij verkeerde al sinds zijn jeugd in de artistieke en literaire wereld van Boekarest.