Filosofie

Hannah Arendt

Maurice Weyembergh

Dit essay, een uitgebreide bespreking van vier boeken over Hannah Arendt, verscheen in Nexus 5.
Liever op papier lezen? Bestel hier een exemplaar.

De filosofe Hannah Arendt (1906-1975) heeft de eigenheid van de politiek in een wijsgerige traditie willen plaatsen. Levend in een tijdsgewricht waarin het totalitarisme domineert, mag dat niet verwonderlijk heten. De belangstelling die haar filosofie heden ten deel valt, is toch slechts voor een deel te verklaren uit het feit dat zij gelijk heeft gekregen met haar duiding van het totalitarisme. De blijvende actualiteit van haar filosofie is namelijk vooral hierin gelegen dat zij de noodzaak benadrukt om de politieke vrijheid óók in de gevestigde democratieën te bewaken. Gelijkheid voor de wet, pluralisme, openheid van debat, dat zijn voor haar wezenskenmerken van de democratie. De aandacht die nu aan haar werk wordt besteed, heeft vooral te maken met het besef dat, ofschoon het marxisme als ideologie verdwenen lijkt, het gevaar van het totalitarisme nooit definitief bezworen is. Niet alleen omdat we nu weer geconfronteerd worden met andere vormen van fundamentalisme, maar omdat de democratie permanent bevochten moet worden. Steeds zijn er machten binnen een democratie die haar wezenskenmerken – al dan niet subtiel, maar nimmer ongevaarlijk – dreigen aan te tasten.

Aan de hand van de laatste belangrijke publicaties over haar werk willen we een schets geven van haar denken. We beginnen dan met Margaret Canovan die al in 1974 een uitstekend kort boek publiceerde: The Political Thought of Hannah Arendt. Met dit boek heeft zij toen Hannah Arendt bij een breder publiek geïntroduceerd. Zij meende echter terecht dat nieuw onderzoek nodig was wat rekening zou houden met het niet door Arendt zelf uitgegeven materiaal, thans in Washington, in de Library of Congress verzameld. Het resultaat van dit onderzoek heeft Canovan nu gepubliceerd in: Hannah Arendt, A Reinterpretation of her Political Thought. Het boek is waarlijk uitmuntend en zal voortaan een must zijn voor al degenen die zich voor Arendts politieke gedachte interesseren.