cultuur

Hoeveel is genoeg?

Robert Skidelsky

Dit essay verscheen in Nexus 64, ‘Luxe en verval’
Liever op papier lezen? Bestel deze Nexus.

I
Het korte essay ‘Economische mogelijkheden voor onze kleinkinderen’ van de econoom John Maynard Keynes is in 1930 op het dieptepunt van de Grote Depressie gepubliceerd. Het werd het uitgangspunt voor het boek dat ik samen met mijn zoon Edward schreef: How Much Is Enough? The Love of Money and the Case for the Good Life [Ned. vert. Hoeveel is genoeg? Geld en het verlangen naar het goede leven].

Keynes is het bekendst geworden door zijn opvattingen over de depressie-economie. In ‘Economische mogelijkheden voor onze kleinkinderen’ nodigt hij zijn lezers evenwel uit over de depressie heen te kijken en ‘op de wieken naar de toekomst te gaan’.

Het essay werd geschreven ter verdediging van het kapitalisme, hoewel niet in termen die de meest fervente aanhangers daarvan erg gewaardeerd zullen hebben. In navolging van Max Weber beschreef Keynes het kapitalisme als een motiverend systeem, niet als een structuur van productieverhoudingen. De motivatie waar het systeem op dreef, was wat hij de ‘hang naar geld’ noemde. Die hang naar geld was nuttig, zelfs van cruciaal belang, om ervoor te zorgen dat de mensheid vanuit een toestand van armoede een staat van welvaart kon bereiken. Tegelijkertijd was het iets verachtelijks. Moralisten hebben geldzucht door de eeuwen heen veroordeeld: voor Augustinus was het zelfs de voornaamste doodzonde.

Door het sociale en economische systeem op de hang naar geld te baseren, heeft de mensheid een faustiaanse transactie gesloten. De duivel beloofde ongehoorde rijkdommen — maar wel ten koste van de onsterfelijkheid van de ziel. Zoals Christus het zelf zei: ‘Het is gemakkelijker voor een kameel door het oog van een naald te kruipen dan voor een rijk man om het koninkrijk der hemelen binnen te gaan.’

Toch dacht Keynes, zoals velen voor en na hem, die valkuil te kunnen omzeilen.