Politiek

De tragedie van Midden-Europa

Milan Kundera

In november 1956 stuurde de directeur van het Hongaars Persagentschap, vlak voordat zijn kantoor door artillerievuur werd weggevaagd, een telex de wereld in met een wanhopig bericht waarin hij bekendmaakte dat de Russen de aanval op Boedapest hadden ingezet. Het bericht besloot met de woorden: ‘Wij gaan sterven voor Hongarije en voor Europa.’

Wat was de betekenis van die zin? Hij betekende in elk geval dat Russische tanks Hongarije, en daarmee Europa zelf, bedreigden. Maar in welke zin verkeerde Europa in gevaar? Stonden de Russische tanks op het punt over de Hongaarse grenzen heen het Westen binnen te vallen? Nee. De directeur van het Hongaars Persagentschap bedoelde te zeggen dat de Russen, door Hongarije aan te vallen, Europa zelf aanvielen. Hij was bereid te sterven opdat Hongarije Hongaars en Europees zou blijven.

Zelfs als de betekenis van deze zin duidelijk lijkt, blijft hij intrigeren. In Frankrijk en de Verenigde Staten is men gewoon te denken dat tijdens deze invasie niet Hongarije of Europa op het spel stond, maar een politiek regime. Niemand zou daar hebben gezegd dat Hongarije als zodanig in gevaar was; nog minder zouden ze kunnen begrijpen waarom een Hongaar zich in het aangezicht van zijn eigen dood tot Europa richtte. Als Solzjenitsyn de communistische onderdrukking hekelt, hoeft hij zich toch ook niet te beroepen op Europa als een fundamentele waarde die het waard is om voor te sterven?