Lezen in tijden van Corona

Door: Rob Riemen

Deze week berichtte de Washington Post dat een Italiaans Center for Information and Communication Technology de afgelopen weken ruim 120 miljoen tweets en 22 miljoen webpagina’s heeft geanalyseerd. De  voornaamste conclusie: ‘the whole world is sad.’ Gezien de catastrofe waar de mensheid nu mee wordt geconfronteerd, is deze droeve gemoedstoestand in de wereld geen verrassing. En dat de mensheid nu wordt geplaagd door een pandemie is weliswaar een verrassing, maar niet nieuw. Het is eerder gebeurd en het zal nog vaker gebeuren. De meest beruchte pandemie staat bekend als de zwarte pest waardoor in de jaren 1348 – 1350 in een gebied van India tot Ierland ten minste een derde (volgens andere schattingen bijna twee derde) van de bevolking gedood werd. 

Alom is ook bekend dat Giovanni Boccaccio (1313 – 1375) zijn wereldfaam niet alleen te danken aan de ongeëvenaarde vertelkunst van de verhalen in zijn Decamorone maar ook door plaats en moment waarop de zeven jonge vrouwen en drie jonge mannen elkaar hun verhalen vertellen: een landhuis niet ver van Florence waar in 1348 door de pest nagenoeg de hele stad wordt uitgeroeid. 

Wellicht minder bekend is het feit dat Boccaccio met deze verhalen zijn lezers niet minder dan een echt medicijn wilde bieden. Dat idee ontleende Boccaccio op de eerste plaats aan de medische filosofie van Claudius Galenus, de lijfarts van keizer Marcus Aurelius. Duizend jaar eerder had deze Galenus bedacht dat het menselijk lijf uit vier sappen bestaat, en dat zowel fysieke als geestelijke gezondheid wordt bepaald door de balans van deze sappen. Wat Galenus ook had bedacht is dat door accindentia animae (in eenvoudig Nederlands: emoties) die balans kan worden verstoord, zeker wanneer het om de negatieve emoties van angst, rouw, verdriet en boosheid gaat. Vandaar zijn raad om er zo goed mogelijk voor te zorgen dat gaudium, vreugde en vrolijkheid in het menselijk gemoed heersen. Het beste medicijn in zware tijden zijn verhalen die hart en geest van de mens verheffen. De Bijbelse spreuk: ‘Een blij hart bevordert de genezing, maar een neerslachtige geest doet de beenderen verdorren.’ (Spr. 17:22) kon alleen maar gelezen worden als een bevestiging van deze medische filosofie. 

Niet alleen Boccaccio, ook zijn vriend en leermeester Petrarca – die zijn geliefde Laura door die zwarte pest verloor — dacht er zo over. Niet voor niets noteert hij in zijn beschouwing over de Vita solitaria Het leven in eenzaamheid: ‘In mijn opvatting moet eenzaamheid niet van alles verstoken zijn en ledigheid niet steriel of nutteloos, maar moet eenzaamheid een heilzame werking hebben op velen. […] Onmisbaar acht ik ook boeken van allerlei inhoud. Zij vormen zowel vanwege degenen door wie als degenen over wie ze geschreven zijn een welkom en nooit teleurstellend gezelschap […], ze monteren je op, ze troosten je, ze maken je op dingen attent, ze corrigeren je, ze steunen je; ze leren je de kern der dingen, de feiten van de geschiedenis, normen voor het leven, minachting voor de dood, bescheidenheid bij succes, volharding bij tegenslag […] ze zijn geleerde en opgewekte metgezellen, nuttig en welbespraakt…’

Nu ieder toch meer tijd heeft, belezenheid geestelijke rijkdom en vreugde schenkt terwijl benetflixheid eerder geestelijke leegte brengt, biedt het Nexus Instituut ter verhoging van fysieke en geestelijke immuunsysteem het volgende geneesmiddelenpakket: 

    1. Voor alle leden van Nexus – bestaande, nieuwe, en oude leden die ooit hun lidmaatschap opzegden wegens ‘geen tijd om te lezen’ – zullen we met gepaste regelmaat als medicijn leeservaringen delen en ‘boeken van allerlei inhoud’ aanbevelen in een nieuwe serie: Lezen in tijden van corona.
    2. Bovendien blijven we met grote regelmaat essays uit het Nexus-archief toegankelijk maken op onze site. De essays vindt u hier en u kunt zich inschrijven voor de speciale nieuwsbrief.
    3. Al over drie weken zal Nexus 83 bij alle leden (oud, nieuw en opnieuw) bezorgd worden, een uitgave met de titel: Wat regeert de wereld? Goden, geld of de menselijke geest? De actualiteit van deze essays kan niet groter zijn. Het onderwerp van de Nexus-conferentie, waar deze teksten betrekking op hebben, is de Götterdämmerung die Richard Wagner voorzag in zijn Der Ring des Nibelungen. En wat we nu beleven is niet veel anders dan de gehele ineenstorting van een wereld en een wereldbeeld. Een greep uit de inhoud: Michael Ignatieff en Mitchell Cohen stellen beiden in hun essay de vraag wat voor politiek we in deze situatie van wereldcrisis nodig hebben. Thomas Mann doet een appèl op het menselijk vermogen om te blijven bewonderen en onderzoekt de betekenis van het werk van Wagner ten tijde van het aan de macht gekomen Hitlerregime. Isaiah Berlin waarschuwt in zijn uitvoerige essay voor de gevaren van utopieën. De historicus Peter Frankopan betoogt naar aanleiding van een oude Chinese wijsheid – ‘talent voor het volgen van de dagen van gisteren is niet voldoende om de wereld van nu te verbeteren’ – dat we moeten leren omgaan met veranderingen, maar dat ons dat alleen zal lukken als we eerst, mede dankzij onze geschiedenis, leren de realiteit te begrijpen. De voormalige voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso betoogt dat de kracht van Europa haar cultuur is en dat Europa alleen haar rol in de wereldgeschiedenis kan spelen indien ‘de politiek dienstig is aan de cultuur, en niet andersom’. De musicoloog Karol Berger reflecteert naar aanleiding van het werk van Wagner en Mozart in welke mate de kunsten ons kunnen helpen de culturele crisis van onze tijd te overwinnen. Ben Goertzel, een van de grootste kenners op het gebied van artificial general intelligence onderzoekt wat een technologisch wereldbrein de wereld te bieden zou hebben. Tot slot een kritisch betoog van James Buchan over de dominantie van de economische wetenschap, een dominantie van de in zijn optiek meest overschatte kennis die er is en in niet geringe mate verantwoordelijk voor de sociale omvang van de crisis waar we ook nu met deze coronapandemie worden geconfronteerd. 

 

Ter verkrijging van deze medicijnen, word lid van Nexus of bestel Nexus 83. De eerste editie verschijnt op 10 april.