thomas mann

De verantwoordelijkheid van de geest

Wat is een geestelijk mens? De West-Europese talen hebben daar geen woord voor, ze kennen alleen de intellectueel, waarmee we de geestelijke mens in geen geval mogen vereenzelvigen en verwarren. Alleen de Duitse taal maakt dit waardevolle onderscheid. Een intellectueel is een ieder die zich met kunst en wetenschap, of ook met de praktische verbreiding en toepassing ervan bezighoudt; het is een begrip dat summier een bezigheid, een vrij beroep, hoogstens een zeker levensniveau aanduidt. Maar niet al te veel kunstenaars en geleerden zijn werkelijk geestelijke mensen, en om een geestelijk mens te zijn hoef je niet eens per se kunstenaar of geleerde te zijn. Een geestelijk mens willen we alleen iemand noemen die zich kwesties en beslissingen die het persoonlijke te boven gaan, persoonlijk aantrekt, voor wie het persoonlijke en het bovenpersoonlijke helemaal niet meer te onderscheiden zijn — zo zeer is zijn hart, zijn diepste hartstochtelijke streven bij die kwesties betrokken. Een geestelijk mens is iemand wie de kennis en de ontwikkeling van de wereld en van de mens in de meest letterlijke ter harte gaat, die zich, kortom, voor de toestand van de wereld en van de mens verantwoordelijk voelt.

[…]

De toenemende bedreiging van de geestelijke mens is de hele negentiende eeuw door, van Goethe en Stendhal tot aan Flaubert, Burckhardt en Nietzsche, als een onderhuidse gisting gevoeld, maar werd pas actueel vanaf de Eerste Wereldoorlog, toen de geestelijke mens direct en onontkoombaar met de sociale en politieke werkelijkheid werd geconfronteerd, en welhaast gedwongen werd stelling te nemen.

Dit essay werd oorspronkelijk gepubliceerd in Die Neue Rundschau 6 juni 1945, een speciale uitgave ter gelegenheid van de 70ste verjaardag van Thomas Mann. Deze Nederlandse vertaling verscheen in Nexus 23, ‘De macht van het verleden’.

Vertaling Mark Wildschut