Tijdschrift Nexus

Nexus 61

Verloren liefde
Bestel Nexus 61  10.00

Wat zijn we kwijtgeraakt in de loop der tijd, wat was ooit belangrijk voor ons, wat was een vanzelfsprekend deel van ons bestaan en is er toch niet meer? In alle diversiteit – en de diversiteit is groot – vormt elk essay in deze nieuwe aflevering van het tijdschrift Nexus een reflectie op het wezen van verlies, op een afwezigheid die niet meer als afwezigheid wordt ervaren. Het gaat over de verloren liefde voor het boek, de dans, de liefde, het wachten, erotisch genot, Europa, de waardigheid van het woord, het monastieke leven en nog veel meer. Nexus 61 bevat ook de tekst van de Nexus-lezing 2012 door Philippe de Montebello, voormalig directeur van het Metropolitan Museum of Art in New York. Alles wat we verloren zijn, zijn we verloren omdat we de liefde ervoor verloren zijn. Voor altijd?

Inhoudsopgave

Lectori salutem

De essays in Nexus 61 vormen een reflectie op het wezen van verlies, namelijk het niet meer ervaren van een afwezigheid als afwezigheid doordat er geen liefde meer is.

Een aarzelende gift

De verloren liefde voor de liefde

Liefde wordt aangeboden in stille twijfel en vertwijfeling; het is een aarzelende gift. Aan de hand van onder meer Goethe, Brecht en Wunderlich laat Raddatz zien hoe kunstenaars in hun kunst die liefde aanbieden – en hoe door de maatschappij of het individu die liefde vaak niet erkend wordt.

Gelijkmoedigheid en verlies

De verloren liefde voor de samengestelde zin

De overgang van de mondelinge naar de schriftelijke cultuur leverde niet alleen winst op, namelijk de mogelijkheid om langere, complexere zinnen te maken, maar ook verlies, doordat de auteur los van de onmiddellijkheid kwam te staan. Onze tijd laat een verschuiving zien van het schriftelijke naar het orale, waarin complexe zinsbouw teloorgaat doordat ‘snelheid’ een leidend principe is geworden. Het werkelijke verlies is het verlies van het gevoel van verlies. Door de herinnering te oefenen kan dit tegengegaan worden en kunnen oude waarden nieuwe inspireren.

De afhaalcultuur van het lezen

De verloren liefde voor het boek

Door boeken kunnen we de geschiedenis bestuderen en onze tijd leren begrijpen. Dat vergt kritische lezing. Zo kan wijsheid uit boeken, mits goed gefilterd, aan nieuwe generaties worden doorgegeven en de toekomst vormgeven.

Gefrankeerde vriendschappen

De verloren liefde voor het brieven schrijven

Briefwisselingen zijn gedachtewisselingen, voortzettingen van gesprekken. Brieven worden geschreven vanuit het gevoel dat iets de moeite waard is blijvend vastgelegd te worden. Briefwisselingen van grote schrijvers kunnen inspireren en laten iets persoonlijks zien. Met de teloorgang van de brief gaat er ook iets van de wil tot blijvendheid van dat persoonlijke verloren.

Dood van de cyberflaneur

De verloren liefde voor het alleen zijn

Aan het begin van het internettijdperk, toen modems nog muziek maakten en pagina’s traag laadden, voorzag men een herleving van de ongericht-zorgeloze doch nieuwsgierige toeschouwer in de cyberflaneur. De cyberflaneur ging echter al snel te gronde, omdat het internet met zijn zoekmachines geordend is en erop gericht is ons te laten vinden wat we zoeken.

Het woord als wegwerpartikel

De verloren liefde voor de waardigheid van het woord

Het op hol geslagen cybertempo is een gevaar voor het lezen en schrijven en een gevaar voor de waardigheid van het woord; het feit dat men smiley’s en andere hiëroglyfen nodig heeft om duidelijk te maken hoe iets bedoeld is, illustreert dit. We moeten de volgende generaties blijven leren zorgvuldig en aandachtig te lezen en schrijven.

Midden in de crisis van het humanisme

De verloren liefde voor wat de geest vermag

Ondanks het feit dat de humanistische idealen steeds minder bijval lijken te vinden, ziet Lukacs kansen voor een vernieuwd humanisme. Dat vernieuwd humanisme wordt aangewakkerd door het groeiende besef dat er een verband is tussen de kenner en het gekende, door het besef dat onze kennis van onszelf en van de wereld persoonlijk en participatoir is en door de erkenning dat het universum ‘ons’ universum is.

Alsof ze samen waren, wat verdween

Een prozagedicht in zestien vuurstenen

Wim Brands heeft zijn opvatting over verloren liefdes verwerkt in een prozagedicht over de onmogelijkheid van vertrekken.

Een slager in pyjama

De verloren liefde voor erotisch genot

De roman Lolita is een liefdesgedicht, dat een verloren liefdesmoment poogt te hervinden.

De vrijheid van discipline

De verloren liefde voor de dans

Een echte dans leert de mens ‘metheid’: een sociale eigenschap van het vrije, redelijke wezen om met iemand anders in verbinding te staan. De dans die de jeugd in disco’s laat zien, getuigt eerder van het beperken van de ander. Als we ons gevoel voor ritme en dans kwijtraken, raken we ook ons sociaal bewustzijn kwijt.

We gunnen ons geen respijt

De verloren liefde voor het wachten

Wachten en verwachten zijn fundamentele onderdelen van de zoektocht van het individu naar zijn eigen levensdoel. Vandaag de dag, in een wereld waarin alles onmiddellijk voorhanden is, heersen echter het ongeduld en het gevoel van urgentie. Wat daarmee verloren gaat, is bekoring, verwondering en intense begeerte.

Neig het oor van uw hart

De verloren liefde voor het monastieke leven

Het kloosterwezen heeft eeuwenlang een positieve invloed op de vorming van de cultuur gehad, maar de bijdrage van het monastieke leven aan de maatschappij lijkt niet langer vanzelfsprekend. Dat is betreurenswaardig, want de stilte, de studie en het gemeenschapsleven van een klooster zijn juist in een jachtige cultuur als de onze bijzonder waardevol.

Bekentenissen van een burger

De verloren liefde voor een federaal Europa

Na het Ancien Régime leerde Europa eerst de politieke democratie kennen, gedragen door de idealen van de Verlichting, en daarna het nationalisme, gedragen door het gevoel en de wil. Er ontstonden grote veelvolkerenstaten, multiculturele imperia. Het kosmopolitische Europa viel echter ten prooi aan wereldoorlogen. Als opvolger van dat Europa ziet Verhofstadt de Europese Unie; een meertalig, multicultureel en kosmopolitische samenleving.

San Gimignano en de gevolgen

De verloren liefde voor de eerste verschijning

Jungk analyseert zijn eerste, extatische gevoelens van verliefdheid.

Het gulzige oog

Nexus-lezing 2012

Philippe de Montebello spreekt over de veranderende rol van het museum bij het bepalen van wat goede kunst is en hoe dat gepresenteerd moet worden. De ontwikkeling van het museum van schatkamer tot activiteitencentrum veroordeelt hij. Bij de beantwoording van vragen uit het publiek gaat hij in op zijn persoonlijke motieven en ervaringen.